Là một bộ phận, một
biểu hiện đặc biệt của văn hóa nhân loại và văn hóa quốc gia - dân tộc, văn hóa
chính trị ngày càng có vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người.
Văn hóa chính trị còn là sự thấu hiểu văn hóa dân tộc và các nền
văn hóa của nhân loại (Trong ảnh: Tại đền Ngọc Sơn, thầy đồ viết câu đối chúc
mừng năm mới Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng và Phu nhân)_Ảnh:
TTXVN
Văn hóa của một dân tộc không chỉ phản ánh tâm
hồn, khí phách, bản lĩnh, bản sắc, truyền thống lịch sử, mà còn thể hiện
sức sống mãnh liệt, sức sáng tạo to lớn, sức đề kháng mạnh mẽ được tích
lũy lại qua hàng ngàn năm mở nước - dựng nước - giữ nước của dân tộc.
Đó cũng là lý do vì sao trong suốt chiều dài lịch sử dân
tộc, các thế lực phương Bắc trong nhiều lần đưa quân xâm lược
nước ta đều tìm mọi “mưu ma chước quỷ” hòng quyết tâm xóa sạch các
giá trị văn hóa của dân tộc ta. Điển hình nhất là vào thế kỷ XV,
trong Chỉ dụ gửi Chu Năng và Trương Phụ ngày 21/8/1406, Minh
Thành Tổ(1) viết: “Một khi binh lính đã vào nước Nam... thì hết
thảy mọi sách vở văn tự, cho đến các loại ca lý dân gian, các sách dạy trẻ
nhỏ... một mảnh một chữ phải đốt hết. Khắp trong nước... các bia do An Nam dựng
thì phải phá hủy tất cả, một chữ chớ để sót lại”(2).
Cho đến nay, các nhà văn hóa và các nhà nghiên
cứu văn hóa trên khắp thế giới và của nước ta đã đưa ra hàng trăm định nghĩa
khác nhau về văn hóa. Về phần mình, chúng tôi hiểu “văn hóa chính là trình độ
phát triển lịch sử của xã hội và của con người biểu hiện trong các kiểu, trong
các cách thức tổ chức đời sống và hành động của con người, cũng như trong tổ
hợp các giá trị vật chất, các giá trị tinh thần cùng các chuẩn mực hành vi do
con người sáng tạo ra để điều chỉnh hành vi con người và được tích lũy lại,
được làm phong phú thêm trong quá trình con người tương tác với thiên nhiên và
trong quan hệ với nhau trong xã hội”(3).
Là một bộ phận, một biểu hiện đặc biệt của văn
hóa nhân loại và văn hóa của quốc gia - dân tộc, văn hóa chính
trị ngày càng có vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người.
Khái niệm văn hóa chính trị có
thể được hiểu theo những nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp khác nhau, song không thể
thiếu những yếu tố tiêu biểu, cốt lõi làm nên nội hàm của nó. Trong số các yếu
tố cốt lõi ấy có tri thức chính trị, ý thức chính trị, niềm tin chính trị, tình
cảm chính trị, kinh nghiệm chính trị và năng lực hành động chính trị. Các yếu
tố tiêu biểu và cốt lõi này gắn bó rất chặt chẽ với nhau, bổ sung lẫn cho nhau
tạo thành phẩm chất, nhân cách, thúc đẩy sự tu dưỡng bản thân và năng lực chính
trị của một cá nhân, một tổ chức, một đảng phái chính trị; đồng
thời, chúng cũng góp phần để giúp một cá nhân hay một tổ chức hiện thực
hóa các mục đích chính trị của mình.
Lịch sử xã hội loài người cho thấy, những
người làm chính trị tài ba hoặc những lãnh tụ chính trị xuất chúng đều là những
người có văn hóa chính trị cao, trong đó nổi bật là tri thức
chính trị. Nói khác đi là những người có đầu óc quyết đoán mạnh mẽ, am hiểu sâu
sắc nhiều lĩnh vực, từ lịch sử, văn hóa, nghệ thuật quân sự đến địa - chính
trị, nhất là năng lực tổ chức, quản trị, lãnh đạo, điều hành và có uy tín với
những người xung quanh. Về điều này, V.I.Lênin từng nhấn mạnh:
“Trong lịch sử, chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền thống trị, nếu nó
không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những
đại biểu tiên phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào”(4).
Ngày nay, quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra
mạnh mẽ trên tất cả các mặt hoạt động quan trọng của thế giới. Tuy nhiên, trong
chính bản thân các hoạt động đó lại chất chứa đầy những mâu thuẫn, “bất định”,
“bất ổn”, “khó lường”. “Sự tác động của quá trình toàn cầu hóa, cạnh tranh quốc
tế và cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng cũng sẽ diễn ra quyết
liệt, phức tạp hơn”(5). Chủ nghĩa cường
quyền, sự áp đặt của các nước lớn, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, dân
tộc hẹp hòi, các tôn giáo cực đoan, sự kỳ thị dân tộc, chủ nghĩa dân túy và cả
tư tưởng phát xít cũ và mới đã và đang trỗi dậy với các mức độ khác nhau ở
nhiều nơi trên thế giới. Đặc biệt, sự hội nhập quốc tế tuy sâu rộng nhưng các
nước đang phát triển hoặc kém phát triển còn gặp rất nhiều trở ngại, khó khăn,
thách thức và cạnh tranh gay gắt về các mặt như chiến lược, thương mại, khoa
học, công nghệ, quân sự...
![https://www.tuyengiao.vn/Uploads/2022/3/28/29/van_hoa_chinh_tri_2.jpg]()
|
Trong bối cảnh phức
tạp như vậy, nếu lãnh đạo không hội đủ tri thức chính trị, nghĩa là thiếu tầm
nhìn xa, không hiểu biết sâu sắc và thiếu sự nhạy bén mang tầm chiến lược thì
rất dễ rơi vào tình thế bị động, không tiên liệu được những hệ lụy từ những
“biến cố chính trị” trên thế giới. Theo đó, để giảm bớt và khắc phục tối đa
những bất lợi, đòi hỏi đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp, nhất là cấp
chiến lược của chúng ta phải có tầm hiểu biết không chỉ đủ rộng, đủ sâu mà còn
cần kịp thời về tình hình chính trị - xã hội, trong đó có văn hóa địa - chính
trị thế giới, từ đó xác định “đúng và trúng” những nguy cơ, thách thức đặt ra
với Việt Nam.
Một trong những thành tố quan trọng thứ hai
của văn hóa chính trị là ý thức chính trị. Đây
chính là các quan điểm về con đường đi và bản chất của chế độ xã hội; về quan
hệ giữa các giai cấp trong xã hội; về vấn đề nhà nước, hệ thống chính trị và các
đảng phái trong một xã hội. Ý thức chính trị của một xã hội bao gồm ý
thức chính trị thường ngày và ý thức chính trị lý luận.
Mặc dù chưa phản ánh sâu sắc các quan hệ giai
cấp và lợi ích giai cấp trong xã hội, song ý thức chính trị thường ngày ít
nhiều vẫn có khả năng làm tăng thêm vốn hiểu biết, kinh nghiệm văn hóa
chính trị. Đối với đội ngũ cán bộ các cấp trong hệ thống chính trị của Đảng
và Nhà nước ta hiện nay, ý thức chính trị nhất định phải ở
trình độ lý luận; không được “ngả nghiêng” “mơ hồ”, “dao động”, “thiếu niềm
tin”; phải giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự vận động và phát triển
của xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa; phải “nắm vững và xử lý tốt các mối quan hệ lớn: Giữa đổi mới, ổn
định và phát triển; giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; giữa tuân theo
các quy luật thị trường và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa; giữa phát triển
lực lượng sản xuất và xây dựng, hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất xã hội
chủ nghĩa; giữa Nhà nước, thị trường và xã hội; giữa tăng trưởng kinh tế và
phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường;
giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; giữa độc lập, tự chủ
và hội nhập quốc tế; giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm
chủ...”(6).
Nói đến văn hóa chính trị còn
phải nói đến niềm tin chính trị - yếu tố quan trọng trong hoạt
động chính trị. Nếu niềm tin là sự trải nghiệm, sự cảm nhận và quan trọng nhất
là kết quả của quá trình nhận thức, đúc kết thực tiễn của con người về xã hội
và thế giới xung quanh, đồng thời cũng là sự tự nhận thức, tự ý thức về chính
bản thân mình, thì niềm tin chính trị là yếu tố giúp cho con
người vững vàng trong mọi tình huống - dù thuận lợi hay khó khăn. Niềm
tin chính trị là nhân tố cốt lõi, quyết định sự ổn định, vững vàng về
tư tưởng chính trị của một con người.
Trong niềm tin chính trị còn
bao hàm cả tình cảm chính trị. Những người làm chính trị mà thiếu
tình cảm chính trị thì sức mạnh, động lực để hành động thực thi mục đích sẽ suy
giảm đáng kể.
Lịch sử xã hội loài người đã chứng minh, khi
văn hóa đạo đức, đặc biệt là văn hóa chính trị mang
bản chất tiến bộ sẽ góp phần quyết định và ngày càng củng cố sự bền vững của
chế độ, thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Trái lại, nếu văn hóa chính trị suy đồi sẽ dẫn đến kìm hãm sự
phát triển của xã hội, thậm chí là nguyên nhân “xóa sổ” một chế độ xã hội, một
vương triều, một đất nước.
Thời nào cũng vậy, văn hóa chính trị cao
cùng với văn hóa đạo đức trong sáng luôn tạo nên sức mạnh, bảo đảm sự
chính danh của một đảng chính trị lãnh đạo và cầm quyền. Đối với chế độ chính
trị của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân như Đảng, Nhà nước ta thì văn
hóa chính trị tiến bộ là một đảm bảo cho sự bền vững. Theo đó, việc
trang bị, giáo dục văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ, công
chức, viên chức trong hệ thống chính trị của chúng ta luôn là một nhiệm vụ quan
trọng, cần thiết, cấp bách và lâu dài. Cùng với đó, cán bộ, đảng viên ở tất cả
các cấp trong hệ thống chính trị phải thường xuyên trau dồi, nâng cao khả năng
tư duy khoa học trên cơ sở không ngừng bổ sung những kiến thức mới về các khoa
học cơ bản, triết học, lý luận chính trị - xã hội...
Khi những người “cầm cân nảy mực” có một nền
tảng văn hóa chính trị tiến bộ thì xã hội được đề cao đúng
nghĩa các giá trị dân chủ, pháp quyền, công bằng, nhân văn; quốc gia hùng
cường, văn minh, phát triển; nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc.
Trong các xã hội có giai cấp,
văn hóa chính trị của giai cấp thống trị đóng vai trò quan trọng trong việc
tìm cách điều hòa quan hệ lợi ích với các giai cấp bị trị nhằm xoa dịu mâu
thuẫn xã hội để tránh những bất trắc, phản kháng, chống đối của các giai cấp
bị trị nhằm bảo vệ lợi ích và duy trì địa vị cầm quyền của giai
cấp thống trị.
|
Những yếu tố làm nên văn hóa chính trị còn
phải kể đến kinh nghiệm chính trị và năng lực hành
động chính trị. Kinh nghiệm chính trị trong sự
nghiệp của mỗi cá nhân sẽ từng bước được bổ sung, bồi đắp, làm phong phú thêm
và được kiểm nghiệm thông qua năng lực hành động chính trị.
Đối với chế độ của chúng ta, việc thấm
nhuần và tiếp thu những giá trị trong văn hóa chính trị Hồ Chí Minh sẽ giúp cho
việc tu dưỡng đạo đức cách mạng, hình thành văn hóa ứng xử khoan dung, thực sự
độ lượng và chân thành với người khác. Cùng với những giá trị ấy, những tư
tưởng của Người về kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân nhưng nghiêm khắc với bản
thân mình đều là những kinh nghiệm quý báu trong hoạt
động chính trị. Hơn lúc nào hết, trong bối cảnh thế giới luôn chứa đựng nhiều
mâu thuẫn khó lường như hiện nay thì việc dựa trên kinh nghiệm của
cha ông ta để xác lập các chính sách, trong đó có chính sách đối ngoại phù hợp
là vô cùng cần thiết. “Đó là: Mềm mại, khôn khéo, nhưng rất kiên cường, quyết
liệt; linh hoạt, sáng tạo nhưng rất bản lĩnh, kiên định, can trường trước mọi
thử thách, khó khăn vì độc lập dân tộc, vì tự do hạnh phúc của nhân dân. Đoàn
kết, nhân ái, nhưng kiên quyết, kiên trì bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.
Biết nhu, biết cương, biết thời, biết thế; biết mình, biết người; biết tiến,
biết thoái, “tùy cơ ứng biến”...”(7).
Chính “giặc nội xâm” chứ
không phải thế lực nào khác đang làm xói mòn văn hóa chính trị, dẫn đến suy
giảm lòng tin của nhân dân vào chính quyền các cấp và sự lãnh đạo của Đảng.
|
Kinh nghiệm chính trị cùng với tri thức chính trị và niềm
tin chính trị sẽ góp phần bổ sung, hoàn thiện, thúc đẩy và phát
triển khả năng hành động chính trị thực tiễn của những người
có trách nhiệm trong hệ thống chính trị. Nếu cán bộ các cấp không biết “luôn
luôn tự hỏi mình, tự kiểm điểm mình và đồng chí minh”, không biết “cách phê bình
và tự phê bình”(8), không biết rút kinh nghiệm trong hoạt động chính
trị, trong thực thi chính sách để điều chỉnh chính sách và cách thực thi chính
sách cho phù hợp thì sẽ rất khó thành công, thậm chí không tránh được thất bại.
Trong công cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực thời
gian vừa qua, việc Đảng và Nhà nước ta thi hành kỷ luật hàng trăm cán bộ, đảng
viên các cấp, kể cả các cán bộ cấp cao do Trung ương quản lý. Điều này cho
thấy: bên cạnh sự thoái hóa, suy đồi, biến chất về văn hóa chính trị của
những cá nhân cán bộ, đảng viên bị xử lý, còn có trách nhiệm của tổ chức đảng,
cơ quan, đơn vị, trong đó có nguyên nhân từ sự “lơ là”, “chểnh mảng” về
giáo dục, củng cố - bồi đắp văn hóa chính trị. Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã từng cảnh báo từ rất sớm rằng, “địch bên ngoài không đáng sợ. Địch bên trong
đáng sợ hơn, vì nó phá hoại từ trong phá ra”(9). Chính “giặc nội
xâm” chứ không phải thế lực nào khác đang làm xói mòn văn hóa chính trị,
dẫn đến suy giảm lòng tin của nhân dân vào chính quyền các cấp và sự lãnh đạo
của Đảng. Bởi vậy, cần phải quyết liệt “xốc lại” tinh thần, đảm bảo “sự thống
nhất cao về ý chí và hành động” trong cả hệ thống chính trị nhằm củng cố, phát
huy văn hóa chính trị trong Đảng, trong mỗi tổ chức, cá nhân;
nghiêm túc, nghiêm minh thực hiện việc làm gương, nêu gương của cán bộ đảng
viên với nhân dân, của cấp trên với cấp dưới; “Nói đi đôi với làm, không có
vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai, không chịu sức ép của bất
kỳ tổ chức, cá nhân nào…”(10); đẩy mạnh việc hoàn thiện cơ chế phòng
ngừa và chống tham nhũng, tiêu cực...
Từ những nội dung nêu trên, để thêm một lần
nữa khẳng định và xác định lại rằng, tri thức chính trị, ý
thức chính trị, niềm tin chính trị, tình
cảm chính trị, kinh nghiệm chính trị và năng
lực hành động chính trị là những yếu tố cốt lõi làm
nên văn hóa chính trị của chế độ, thể chế. Mỗi cán bộ, đảng
viên trong hệ thống chính trị, nhất là cán bộ cấp chiến lược phải là những “hạt
nhân” - biểu hiện sinh động cho mặt bằng và chiều sâu của văn
hóa chính trị. Văn hóa chính trị thể hiện trước hết ở nhân
cách, làm thành bản sắc của người làm chính trị với tư cách là một thành viên
của cộng đồng hoạt động trong lĩnh vực chính trị. Thiếu văn hóa chính
trị trong hoạt động chính trị, trong thực thi chính sách sẽ rất khó
thành công, thậm chí là thất bại./.
Nguồn:tuyengiao.vn